مشاهده خبر

عطرگلهای محمدی همچنان از زینبیه اعظم زنجان به مشام می رسد

ر اساس اسناد، نقل های سینه به سینه، مشاهدات ریش سفیدان ، خادمین زینبیه اعظم و کسانی که روایتگر تاریخ این شهر هستند باغچه ای درون کهن دژ زنجان قرار داشت، صاحب باغچه هر روز در گوشه ای از آن که گل های محمدی روییده بود صدای ناله های یا زینب می شنید و گویی چراغی زیر گل ها روشن بود، بدین ترتیب صاحب باغچه در آن قسمت تکیه ای ساخت و نامش را 'زینبیه' نهاد، از آن زمان این محله زینبیه نام گرفت.

بر اساس اسناد این اتفاق بین سال های 1020 تا 1022هجری قمری رخ می دهد و از آن زمان هر ساله در ایام محرم و صفر به مدت دوماه محل مذکور را سیاه پوش کرده و مراسم عزاداری و سوگواری سالار شهیدان را برگزار می کردند که این سنت در زینبیه اعظم تاکنون پابرجاست، هر چند در بدو تاسیس زینبیه اعظم هزینه آن از محل عایدی باغچه تامین می شد اما بعد ها با کمک های مردمی و نذورات مردم و نیز هدایای حاکمین وقت شهر هزینه های زینبیه تامین می شد.

به گفته سجاد احمدپور یکی از ریش سفیدان محله زینبیه، مسجد زینبیه اعظم تاکنون سه بار تجدید بنا شده است، بار اول به سال 1092 هجری قمری با تیرچوبی احداث می شود، بار دوم بانویی به نام زینب خانم در سال 1292 هزینه تبدیل آن را به مسجد متقبل می شود و بار سوم در سال 1395 هجری قمری مطابق با سال 1354 شمسی به همت مردم زنجان و عاشقان اهل بیت(ع) این مسجد تجدید بنا شده است.

در چند سال اخیر نیز برای رفع کمبود فضا، چهار باب از ساختمان های همجوار مسجد خریداری و در توسعه مسجد زینبیه اعظم زنجان از آن استفاده شده است.

دکتر هوشنگ ثبوتی، پژوهشگر و مدرس دانشگاه، در خصوص تاریخچه و میزان قدمت مسجد زینبیه اعظم زنجان می گوید: این مسجد داخل کهن دژ اصلی خاستگاه شهر زنجان و در قلب مرکزی شهر قرار دارد، بنای مسجد فعلی 130 سال پیش تجدید و به عبارتی در سال 1300 هجری قمری احداث شده است. متاسفانه وقف نامه و یا کتیبه ای در خصوص مسجد زینبیه اعظم زنجان در دست نیست.

این مسجد یکی از مساجد شبستان شهر زنجان است با قوس های یک مرکزی.

به گفته دکتر ثبوتی معماری مسجد جدید، سبک معماری اسلامی بوده و با پوسته سنتی از سازه مدرن ساخته شده است، مسجد زینبیه اعظم زنجان در تاریخ 20تیرماه سال 90 با شماره 29961 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.

 

دسته عزاداری زینبیه اعظم زنجان

روز یازدهم محرم نیز همچون روز هشتم محرم، در اذهان مردم زنجان از کودکی ثبت شده و همه در این روز منتظر واقعه بزرگی هستند.

روزی که آیین عزاداری زینبیه اعظم زنجان برگزار می شود و در این مراسم بیش از ده ها هزار تن از مردم شهر زنجان، روستاهای اطراف و شهرهای ایران و حتی خارج از کشور با حضور در این شهر خیل عظیم جماعتی را رقم می زنند که به یاد کاروان اسرای کربلا، زینب زینب گویان حدفاصل مسجد زینبیه اعظم تا امام زاده حضرت سید ابراهیم (ع) را طی می کنند تا هم یاد و خاطره زینب (س) و مصائب این حضرت را گرامی داشته و هم واقعه عاشورا را زنده نگه دارند.

حضور هزاران عاشق اهل بیت (ع) در این همایش معنوی حکایت از باور و اعتقاد مردمی دارد که گاهی خود را از کشورهایی چون کانادا، فرانسه و استرالیا برای روز یازدهم محرم به زنجان می رسانند تا دلشان را به ضریح گل های محمدی صاحب باغچه کوچک، گره زنند و در کنار زینب کبری(س) پیام آور عاشورا شوند.

دلیل این همه ارادت مردم زنجان به حسین(ع) و خاندانش چیزی نیست جزاخلاص مردم و کرامات این خاندان و باورهای مردمی که عشق آن ها را از زمان پذیرش تشیع در زنجان جاودانه کرده است.

ارادت شرکت کنندگان در این مراسم به حدی است که نذورات دسته زینبیه اعظم زنجان در چند ساعت حضور گسترده مردم، عددی بزرگ و استثناء می نماید که نظیر آن را فقط در آئین عزاداری حسینیه اعظم زنجان که عصر روز هشتم محرم برگزار می شود می توان دید.

فرید احدیان مدیر اجرایی مسجد زینبیه اعظم زنجان نذورات نقدی این مسجد در سال گذشته را شش میلیارد و 730 میلیون تومان عنوان می کند و می افزاید: همچنین تعداد دو هزار و 324 راس انواع احشام و 607 گرم طلا به این مسجد اهدا شده است.

شهرت آیین عزاداری زینبیه اعظم زنجان مرزهای کشور را در نوردیده و شبکه های ماهواره ای نیز آن را به طور زنده پوشش می دهند.

شبکه سحر، شبکه قرآنی، پرس تی وی و شبکه های داخلی چون یک، دو، سه و شبکه خبر اقدام به پوشش تصویری این رخداد عظیم می کنند.

برای حرکت دسته عزاداری زینبیه اعظم زنجان در روز یازدهم محرم هزاران نفر از خادمین این دسته عزاداری از ابتدای دهه محرم برای ساماندهی امور مشغول به کار هستند تا این مراسم در شان اباعبدالله الحسین(ع) و یاران با وفایش برگزار شود.

مسجد زینبیه اعظم زنجان در کنار خادمین دسته عزاداری بیش از 600 خادم افتخاری دارد که هر هفته شب های سه شنبه در این مسجد فعالیت می کنند.

شمار جمعیت حاضر در این دسته عزاداری تا 200 هزار نفر برآورد شده که مسیر تعیین شده را با نوحه سرایی و سینه زنی طی می کنند.

از ویژگی های دسته زینبیه اعظم زنجان به سادگی و بی آلایشی آن می توان اشاره کرد که بدون هیچ علم و کتلی و نوای طبل و سنجی حرکتی عظیم را در تاریخ رقم می زنند.

باور مردم زنجان در این دسته های سینه زنی به ویژه دسته حسینیه و زینبیه اعظم زنجان، اظهار عشق و ارادت در عین سادگی به مصداق سادگی کاروان اسراست.

برخی پا برهنه در این مراسم حضور می یابند تا مظلومیت حسین و خاندانش را یادآور شوند، مردان، زنان و حتی دخترکان بسیاری دراین روز کفش از پا به در کرده و پا برهنه در خیابان ها حاضر می شوند.

 

زنجان؛ سال 1320

آنچه در خاطر ریش سفیدان و پیرمردان و پیرزنان شهر از سال های دور مانده خاطرات دسته های عزاداری محله هایی است که دهه محرم شب ها با چلچراغ و فانوس و مشعل و آتش گردان ها به عزاداری می پرداختند.

اما همان زمان نیز دو دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان که صبح روز هشتم محرم و زینبیه اعظم که صبح روز یازدهم محرم برگزار می شد، جایگاه ویژه ای در خاطراتشان دارد.

دسته عزاداری زینبیه اعظم زنجان هر سال صبح یازدهم محرم از مسجد زینبیه حرکت کرده، بعد از گذر از خیابان سرچشمه بنا به رسم آن زمان که تمام دسته جات عزاداری ابتدا به منزل حاکم وقت می رفتند، به منزل حاکم وقت محمود خان ذوالفقاری می رفت.

در ابتدای ورود به حیاط عمارت کلاه فرنگی که محل حکومت محمودخان بود فردی به نام رضا چاووشی با صدای بلند با سردادن شعر ورود دسته را اعلام می کرد:' سلام، اولسن بو شهرده سلطان و سالار، السلام!' بعد دسته عزاداری با ورود به حیاط عمارت ذوالفقاری چند دقیقه ای را در حضور حاکم شهر به عزاداری می پرداخت و مبلغی نیز برای رتق و فتق امور مسجد به دسته کمک می شد.

پس از خروج از منزل حاکم، دسته عزاداری به امام زاده حضرت سید ابراهیم رفته و پس از آن با گذر از خیابان مسگرهای قدیم (بعثت) ، از طرق خیابان ایستگاه(سعدی جنوبی) وارد بازار زنجان شده و امتداد دو بازار بالا(یوخاری باش) و پایین(اشاقی باش) را پیموده و از کوچه سیدلر از بازار خارج شده و از مسیر کوچه شالچی(کوچه شهید سعید اسفاری) دوباره به مسجد باز می گشت.

آن زمان ریش سفید مسجد زینبیه فرش فروشی بود به نام حاج علی قربانی معروف به حاج علی پاتران که در انتهای خیابان ایستگاه(سعدی جنوبی فعلی) کاروانسرا داشت، وی همه ساله کسری پول مسجد رابرای ایام عزاداری تامین می کرد و بنا به اظهارات ریش سفیدان در ایام سوگواری، مسجد را با فرش های افشار می آراست.

به گفته سجاد احمدپور یکی از ریش سفیدان محله زینبیه قبل از حاج علی پاتران، کربلایی حیدر، بزرگ مسجد زینبیه بوده است.

درآن ایام رسم بوده که روز دسته هر محله ای اعضای محله های دیگر نیز برای شرکت دردسته عزاداری به آن محل می رفتند و به اصطلاح عامیانه کمک می رفتند. برای دسته عزاداری زینبیه اعظم زنجان از اعضای محله حسینیه و تعدادی از تکایای دیگر چون نصرالله خان، دگرمان ارخی، اسلامیه و ... کمک می رفتند و در نهایت با گوشت قربانی هایی که در مقابل دسته ذبح شده بود و تعداد آن ها نیز محدود بود آبگوشتی بار می گذاشتند و از عزاداران پذیرایی می کردند.

در سال های دهه چهل میزان گوسفندان اهدایی به دسته به 25 عدد رسید که البته آنچه نقل می شود یک سال این میزان تا 70راس نیز افزایش یافت.

زینبیه اعظم زنجان در اواخر دهه 40 و پس از انقلاب سفید شاه دوران رکودی را به خاطر مسلط شدن برخی افراد بی مسئولیت می گذراند که البته در این سال ها همچنان دسته عزاداری زینبیه برپا بود و 14 شب نیز در مسجد عزاداری می شد تابالاخره در سال 1354 شمسی با بازسازی مسجد زینبیه جانی دوباره گرفت.

 

زنجان؛ سال 68

در سال 68 بود که بزرگان مسجد زینبیه تصمیم گرفتند دسته عزاداری بزرگ و قدیمی این مسجد را گسترش دهند، غلامرضا عینی فرد، مداح و مرثیه سرا و شاعر زنجانی و موسس مکتب الزینب که تا کنون 12 جلد دیوان شعر با عنوان زینبیه به چاپ رسانده است در خصوص آن سال ها می گوید: ' بعد از انقلاب تغییر و تحولاتی شد و زینبیه عظمتش را از دست داد و به نوعی به انزوا رفت. من بعضی وقت ها به زینبیه سر می زدم، مقابل در وسط می نشستم و برای خودم شعر می خواندم، نوحه می خواندم و گریه می کردم . مدام هم به این فکر می کردم که چرا اینجا اینطور شد. یکی از همین روزها ساعت دو بعد از ظهر یک روز تابستانی بود که من در زینبیه بودم، محمود کلامی از همسایه های اصیل محله زینبیه آمد و همراه با خودش هم دفترچه حسابی نیز آورد، گفت : ببین در حساب فقط 36 هزار تومان پول داریم ، زمستان امسال حتی نمی توانیم پشت بام زینبیه را برف روبی کنیم و هزینه نگهداریش را بپردازیم.

حاج محمود به من گفت: شما یک فکری به حال اینجا بکن، گفتم چه فکری، من نه اهل این محله ام ونه وقت دارم ( آنزمان من در تهران بودم )، اما به چشم ، فکر می کنم و خبرش را به شما می دهم. من فکر کردم، توسل کردم و پس از استخاره شب های سه شنبه را برای برگزاری مراسم در زینبیه انتخاب کردم و خواستم اینجا یک شب در هفته چراغش روشن باشد ...

این مداح اهل بیت(ع) ادامه می دهد: ما در اولین سالگرد تاسیس مکتب الزینب در روز شهادت حضرت زینب (س) برنامه گذاشتیم ، جدی تر تبلیغ کرده بودیم و خبرش هم دهان به دهان گشته بود. در آن شب آنقدرجمعیت در زینبیه بود که خود من و مردم هم تعجب می کردند، در زینبیه ای که پیش از این در شب عاشورا بیشتر از 10 ، 15 نفر حضور نداشتند، چگونه این همه جمعیت آمده اند.'

پس از سال 69 نیز 'وثوق'شهردار وقت با تسطیح خیابانی مقابل کوچه مسجد موجب شد تا در سال 71 به پیشنهاد سجاد احمدپور و طرح آن توسط مداح مسجد غلامرضا عینی فرد در دسته ای که از سال 69، بعداز ظهرها آئین عزاداری داشت، نام خیابان را زینبیه نهند، از آن سال به بعد دوران شکوفایی آئین عزاداری زینبیه اعظم زنجان آغاز شد.

در این سال های رشد و شکوفایی، آوازه این آئین همه ساله از طریق رسانه ها در دنیا می پیچد و مردم ایران نیز از طریق شبکه های تلویزیونی شاهد این حماسه حسینی هشتند.

آئینی که همراه با عزاداری حسینیه اعظم زنجان، این شهر را به پایتخت شور و شعور حسینی در جهان شهره کرده است.  

تاریخ انتشار : 1393/08/14 - 10:56
مراسم سخنرانی وعزاداری دهه اول محرم
وب سایت مقام معظم رهبری
وب سایت ریاست محترم جمهور
طراحی و اجرا: شرکت آداک                            كليه حقوق این وب سایت براي مسجد زینبیه اعظم زنجان محفوظ است